Muayenehanemizden her hafta birkaç kişi ameliyat tarihi almadan çıkıyor. Bu, kötü bir muayene geçirdikleri anlamına gelmiyor. Çoğu zaman tam tersi: O gün aldıkları en değerli şey, bir “hayır” ya da bir “henüz değil” oluyor. Estetik cerrahide iyi sonucun yarısı ameliyathanede, diğer yarısı ise muayene odasında, kime hangi ameliyatın yapılmayacağına karar verilirken belirlenir.
Bu yazı, bir plastik cerrahın hangi durumlarda ameliyatı reddettiğini ya da ertelediğini, bunu neden yaptığını ve “hayır” cevabının aslında çoğu zaman ne anlama geldiğini anlatıyor. Ameliyat düşünen herkesin, randevu almadan önce okumasını isteyeceğimiz türden bir metin.
Bu yazıda
Önce temel soru: Cerrah neden isteyen herkesi ameliyat etmez?
Dışarıdan bakınca mantık basit görünür: Hasta istiyor, parasını ödüyor, cerrah da yapabiliyor. Neden olmasın? Çünkü estetik ameliyat, hastalık tedavi eden bir ameliyat değildir. Sağlıklı bir insanı, daha iyi görünmesi için ameliyat masasına yatırırsınız. Bu, sorumluluğu azaltmaz, tam tersine artırır. Hiçbir zorunluluğu olmayan bir ameliyatta, risk ile kazanç arasındaki dengenin tartışmasız biçimde kazanç lehine olması gerekir.
Bu dengeyi bozan üç şey var. Birincisi güvenlik: Ameliyatın ya da anestezinin bu hastada normalden yüksek risk taşıması. İkincisi sonuç kalitesi: Ameliyatın teknik olarak yapılabilmesine rağmen bu vücutta iyi bir sonuç vermeyecek olması. Üçüncüsü beklenti: Hastanın kafasındaki sonuç ile cerrahinin verebileceği sonucun örtüşmemesi. Aşağıdaki dokuz durumun her biri bu üç başlıktan birine ya da birkaçına giriyor.
Yapabileceğim bir ameliyatı yapmamak, bazen yapabildiğim en iyi ameliyattır.Muayene odasında sık kurduğumuz bir cümle
Kilonuz hâlâ hareket hâlindeyse
Vücut şekillendirme ameliyatlarının tamamı, yani liposuction, karın germe, kol ve bacak germe, sabit bir vücut üzerine planlanır. Hâlâ kilo veren birine karın germe yaparsanız, sonradan verilen her beş kilo yeni bir sarkma olarak geri döner. Hâlâ kilo alan birine liposuction yaparsanız, alınan yağ birkaç ay içinde başka bir bölgeye yerleşir.
Bunun ötesinde bir de güvenlik boyutu var. Vücut kitle indeksi otuzun üzerine çıktıkça yara açılması, enfeksiyon, pıhtı ve anestezi komplikasyonları belirgin biçimde artar. Otuz beşin üzerinde çoğu estetik ameliyatı yapmıyoruz; otuz ile otuz beş arasında ise hastaya göre karar veriyor, çoğu zaman önce birkaç ay kilo yönetimi öneriyoruz. Burada verdiğimiz cevap neredeyse hiçbir zaman “hayır” değil, “önce şunu yapalım, sonra bu ameliyatı çok daha iyi yaparız” oluyor.
Sigara içiyor ve bırakmayı düşünmüyorsanız
Nikotin, cilde giden küçük damarları büzer. Yüz germe, karın germe, meme dikleştirme gibi derinin geniş alanda kaldırıldığı ameliyatlarda bu damarlar zaten zorlanmıştır; üstüne nikotin eklenince deri yeterince beslenemez ve yara kenarları açılabilir, hatta deri parçası kaybedilebilir. Bu, estetik cerrahide gördüğümüz en üzücü komplikasyonlardan biridir ve neredeyse tamamı sigara içen hastalarda ortaya çıkar.
Bu yüzden kuralımız net: Ameliyattan en az dört hafta önce ve dört hafta sonra sigara, elektronik sigara ve nikotin bandı dâhil hiçbir nikotin ürünü kullanılmayacak. “Günde iki üç tane içiyorum” cevabı bu kuralı değiştirmiyor; bir sigara bile damarları saatlerce daraltıyor. Bırakmayı kabul etmeyen hastada deri kaldırmayı gerektiren ameliyatları yapmıyoruz. Liposuction gibi deri dolaşımını daha az etkileyen işlemlerde biraz daha esneğiz, ama orada da sigara iyileşmeyi uzatıyor.
Kontrol altında olmayan bir hastalığınız varsa
Şeker hastalığının kendisi engel değildir; kontrolsüz şeker hastalığı engeldir. Üç aylık şeker ortalamasını gösteren HbA1c değeri yedinin üzerindeyse yara iyileşmesi ve enfeksiyon riski açısından önce dahiliye ile düzenleme istiyoruz. Aynı şey tansiyon için geçerli: Düzensiz ilaç kullanan, tansiyonu dalgalanan bir hastada kanama riski artar.
Tiroid bozuklukları, kanama ve pıhtılaşma hastalıkları, kontrolsüz otoimmün hastalıklar, yakın zamanda geçirilmiş kalp olayları ve bazı psikiyatrik ilaçlar da planı değiştirir. Bunların hiçbiri “asla ameliyat olamazsınız” demek değil. Demek istediğimiz şu: Önce tahlilleriniz ve ilgili uzmanın onayı, sonra ameliyat. Ameliyat öncesi istediğimiz kan testleri bir formalite değil; o testlerde çıkan bir değer yüzünden tarihi erteleyen hastalarımız az değil.
Gebe, emziriyor ya da yakında çocuk planlıyorsanız
Gebelik sırasında hiçbir estetik ameliyat yapılmaz; bunu söylemeye bile gerek yok. Daha az bilinen kısım, sonrası. Emzirme bittikten sonra meme dokusunun yerleşmesi için en az altı ay bekliyoruz; aksi hâlde planladığımız meme, altı ay sonra bambaşka bir meme oluyor. Karın germe için ise doğumdan sonra en az bir yıl geçmesini ve başka çocuk planının olmamasını istiyoruz, çünkü yeni bir gebelik dikilen karın kaslarını yeniden açar.
“Bir çocuk daha düşünüyorum ama iki üç yıl sonra” diyen hastaya ne diyoruz? Dürüstçe şunu: Karın germeyi o çocuktan sonraya bırakın, ama göğüs ya da yüz için beklemenize gerek yok. Her ameliyatın gebelikle ilişkisi aynı değil; bu yüzden cevap da ameliyata göre değişiyor.
Yaş uygun değilse
Türkiye’de on sekiz yaşından küçüklere, belirgin bir şekil bozukluğu gibi tıbbi gerekçeler dışında estetik ameliyat yapılmıyor. Yasal sınırın ötesinde biyolojik bir gerekçe de var: Meme gelişimi çoğu kadında yirmili yaşların başına kadar sürer; on sekiz yaşında konan implant, yirmi iki yaşında farklı bir memeyle karşılaşabilir. Bu yüzden on sekiz ile yirmi bir arasındaki başvurularda daha uzun konuşuyor, bazen bir iki yıl beklemeyi öneriyoruz.
İleri yaşta ise sınır takvim yaşı değil, sağlık durumu. Yetmiş yaşında, hastalığı olmayan, aktif bir hastaya yüz germe yapmak altmış yaşında kontrolsüz kalp hastalığı olan birine yapmaktan daha güvenlidir. Burada kararı anestezi değerlendirmesi ve genel sağlık verir, nüfus cüzdanı değil.
Beklentiniz vücudunuzla örtüşmüyorsa
Muayeneye telefonunda bir fotoğrafla gelen hastaya her zaman aynı şeyi söylüyoruz: “O fotoğraftaki kişinin omuz genişliği, boyu, göğüs kafesi ve deri yapısı sizinkinden farklı. Aynı implantı koysak bile aynı sonuç çıkmaz.” Bu bir ret değil, bir çeviri. Hastanın beğendiği şeyi onun anatomisinde mümkün olan en yakın hâline çevirmeye çalışıyoruz.
Bazen bu çeviri mümkün olmuyor. Dar göğüs kafesine çok büyük implant, çok ince deriye agresif liposuction, ileri derecede sarkık memeye izsiz dikleştirme gibi talepler anatomik olarak karşılanamıyor. Bu durumda yapılabilecek olanı, izleriyle ve sınırlarıyla anlatıyoruz. Hasta bunu kabul ediyorsa devam ediyoruz; “yine de o fotoğraftaki gibi olsun” diyorsa ameliyatı yapmıyoruz. Çünkü o ameliyatın sonunda hasta memnun olmayacak ve bunu baştan biliyoruz.
Ameliyatı sizin dışınızda biri istiyorsa
Muayenede sorduğumuz sorulardan biri şudur: “Bu ameliyatı ne zamandır düşünüyorsunuz ve bu karara nasıl vardınız?” Cevap “eşim istiyor”, “annem ısrar ediyor” ya da “arkadaşlarım yaptırdı” şeklindeyse durup konuşuyoruz. Vücudunda kalıcı bir değişiklik yapılacak kişi, bunu kendisi istemiyorsa, sonuç ne kadar iyi olursa olsun o değişiklikle barışık yaşayamıyor.
Son yıllarda buna bir de sosyal medya eklendi. Filtreli fotoğraflar üzerinden oluşan beklentiler, gerçek bir yüzün ya da vücudun sınırlarına sığmıyor. Hastanın kendi isteğiyle gelip gelmediğini anlamak için bazen ikinci bir görüşme istiyor, bazen refakatçi olmadan baş başa konuşuyoruz. Bu, hastayı sorgulamak değil; onun adına karar vermeye çalışan herkesi odanın dışında bırakmak.
Beden algısında bir sorun olduğunu düşünüyorsak
Bu, yazının en hassas maddesi. Bazı hastalar başkalarının göremediği bir kusur için gelir: milimetrik bir asimetri, aynada saatlerce incelenen bir çizgi, daha önce üç kez ameliyat edilmiş ama hâlâ “düzelmemiş” bir burun. Beden algısı bozukluğu dediğimiz bu durumda sorun vücutta değil, vücudun algılanışındadır ve ameliyat bunu düzeltmez. Aksine, her ameliyat yeni bir kusur arayışının başlangıcı olur.
Bu durumu fark ettiğimizde ameliyat yapmıyor, hastayı kırmadan ama açıkça bir psikiyatri değerlendirmesi öneriyoruz. Kolay bir konuşma değil; hastaların bir kısmı bunu duymak istemiyor ve başka bir hekime gidiyor. Yine de söylüyoruz, çünkü bu hastaya bıçak değmemesi, bizim yapabileceğimiz tek doğru şey. Tekrarlayan revizyon talepleri, önceki cerrahlardan sürekli şikâyet ve ameliyat sonrası mutluluğun birkaç hafta sürüp sönmesi, bu konuda bizi düşündüren işaretler.
Zamanlama yanlışsa
Hasta uygun, ameliyat uygun, ama an uygun değil. Yeni bir boşanma, bir yakının kaybı, iş değişikliği ya da büyük bir hayat kararının hemen ardından gelen hastalarda ameliyatı birkaç ay ertelemeyi öneriyoruz. Büyük duygusal değişimlerin ortasında alınan kararlar, değişim geçtikten sonra farklı görünebiliyor. Ameliyat kalıcı; duygular değil.
Pratik zamanlama sorunları da var. İki hafta sonra düğünü olan bir hastaya yüz germe yapmıyoruz, çünkü düğünde morluklarla olacak. Bir ay sonra yaz tatiline çıkacak birine karın germe uygun değil, çünkü güneş ve deniz izin iyileşmesini bozar. Bu durumlarda “hayır” demiyoruz; “üç ay sonra gelin, o zaman yapalım” diyoruz.
“Hayır” aslında ne anlama geliyor?
Yukarıdaki dokuz durumun çoğuna dikkat ederseniz, cevabın neredeyse hiçbirinde kesin bir “asla” olmadığını görürsünüz. Çoğu zaman “hayır” üç şeyden birini ifade eder.
Birincisi “şimdi değil”: Kilo, sigara, tahlil değerleri, emzirme ve zamanlama gibi durumlar düzeltilebilir. Hastaya yazılı bir koşul listesi veriyoruz. Şeker ortalaması yedinin altına inince, sigara altı haftadır bırakılmış olunca, kilo üç aydır sabit kalınca tekrar görüşüyoruz. Bu hastaların büyük kısmı birkaç ay sonra geri geliyor ve çok daha güvenli bir ameliyat oluyor.
İkincisi “bu değil, şu”: İstenen ameliyat uygun değil ama başka bir seçenek var. Karın germe isteyen hastaya liposuction, implant isteyen hastaya dikleştirme, cerrahi isteyen hastaya cerrahi dışı bir yöntem. Muayenelerimizin ciddi bir kısmı, hastanın geldiği ameliyattan farklı bir planla bitiyor.
Üçüncüsü de gerçek “hayır”: Beklentinin karşılanamayacağı, beden algısı sorununun olduğu ya da kararın hastaya ait olmadığı durumlar. Bunlar az, ama en önemlileri. Bu hastaları ameliyat etmemek, mesleğin en zor ve en gerekli kısmı.
Muayeneye gelmeden önce kendinize sorun
Aşağıdaki soruların hepsine rahatça “evet” diyebiliyorsanız, büyük ihtimalle muayeneden ameliyat tarihiyle çıkarsınız. Birkaçında takılıyorsanız, yine gelin; o soruları birlikte konuşmak muayenenin tam da görevi.
- Kilom en az altı aydır sabit ve hedef kiloma yakın.
- Sigara içmiyorum ya da ameliyattan bir ay önce bırakmaya hazırım.
- Kronik hastalıklarım kontrol altında ve ilaçlarımı düzenli kullanıyorum.
- Önümüzdeki bir iki yıl içinde gebelik planım yok, emzirmeyi en az altı ay önce bitirdim.
- Bu ameliyatı en az altı aydır düşünüyorum ve karar bana ait.
- Vücudumda değiştirmek istediğim şeyi başkaları da görebiliyor ve tarif edebiliyorum.
- Önümüzdeki üç ay içinde düğün, tatil ya da büyük bir hayat değişikliği yok.
- Ameliyatın sınırlarını ve izlerini duymaya ve kabul etmeye hazırım.
Son söz: “Hayır” diyen cerrah kötü haber değildir
Bir cerrahın size “bu ameliyatı yapmayalım” ya da “henüz erken” demesi, çoğu hastanın beklediği cevap değil. Ama bu cevabı duyduğunuzda şunu düşünün: Karşınızdaki hekim, size ameliyat satmak yerine sizi korumayı seçti. Herkese her şeyi yapan bir yer bulmak zor değil; zor olan, size ne zaman ve neyin yapılmaması gerektiğini söyleyecek birini bulmak. Muayeneden boş elle çıkmak, bazen ameliyathaneden kötü bir sonuçla çıkmaktan çok daha iyidir.
Size uygun olanı birlikte belirleyelim
Fotoğraflarınızı gönderin ya da muayeneye gelin. Karar aşamasında dürüst bir değerlendirme, ameliyatın kendisi kadar önemlidir.
Sık Sorulan Sorular
Estetik ameliyat için vücut kitle indeksi sınırı nedir?
Vücut kitle indeksi otuzun altında olan hastalarda çoğu estetik ameliyat güvenle yapılabilir. Otuz ile otuz beş arasında hastaya göre karar verilir ve genellikle önce kilo yönetimi önerilir. Otuz beşin üzerinde vücut şekillendirme ameliyatları, komplikasyon riski nedeniyle çoğunlukla ertelenir.
Sigarayı ameliyattan ne kadar önce bırakmak gerekir?
Deri kaldırmayı gerektiren ameliyatlarda, yani yüz germe, karın germe ve meme dikleştirmede, ameliyattan en az dört hafta önce ve dört hafta sonra sigara, elektronik sigara ve nikotin bandı dâhil hiçbir nikotin ürünü kullanılmamalıdır. Günde birkaç sigara bile damarları daraltarak yara iyileşmesini bozar.
Doğumdan ve emzirmeden ne kadar sonra estetik ameliyat olunabilir?
Meme ameliyatları için emzirmenin bitmesinden en az altı ay sonra, karın germe için ise doğumdan en az bir yıl sonra ve başka gebelik planı yoksa ameliyat planlanır. Yüz bölgesi ameliyatları için emzirme bittikten sonra ek bekleme süresi genellikle gerekmez.
Şeker hastaları estetik ameliyat olabilir mi?
Evet, şeker hastalığı kontrol altındaysa olabilir. Üç aylık şeker ortalamasını gösteren HbA1c değerinin yedinin altında olması beklenir. Kontrolsüz şeker hastalığında yara iyileşmesi gecikir ve enfeksiyon riski artar; bu durumda önce dahiliye ile düzenleme yapılır.
Bir cerrah ameliyatı reddederse ne yapmalıyım?
Önce gerekçesini sorun. Çoğu ret aslında “şimdi değil” ya da “bu değil, şu” anlamına gelir ve düzeltilebilir bir koşula bağlıdır. Gerekçe beklenti ya da beden algısıyla ilgiliyse, aynı ameliyatı yapacak başka bir yer aramak yerine o değerlendirmeyi ciddiye almak daha doğrudur. İkinci bir görüş almak her zaman hakkınızdır, ancak ikinci görüşte de aynı cevabı alıyorsanız bu bir işarettir.