Vücut Kitle İndeksi (VKİ) Hesaplama

Vücut kitle indeksi, muayenede kilonuza ve boyunuza bakıp hesapladığımız ilk sayıdır. Tek başına hiçbir şeye karar vermeyiz; ama hangi ameliyatın, ne zaman ve ne kadar güvenle yapılabileceğini konuşmaya bu sayıyla başlarız. Aşağıdaki aracı kullanarak kendi değerinizi saniyeler içinde öğrenebilir, boyunuza göre sağlıklı kilo aralığını ve sonucun estetik cerrahi açısından ne anlama geldiğini görebilirsiniz.

Vücut kitle indeksi nedir, nasıl hesaplanır?

Vücut kitle indeksi, kısaca VKİ ya da İngilizce kısaltmasıyla BMI, kilonun boya göre ne kadar olduğunu gösteren basit bir orandır. Dünya Sağlık Örgütü’nün yetişkinler için kullandığı sınıflandırma bu orana dayanır. Formülü şudur:

Hesabın doğru çıkması için ölçümün doğru yapılması gerekir. Kiloyu sabah, tuvalete çıktıktan sonra, aç karnına ve mümkünse hafif kıyafetle tartın; gün içinde iki kiloya varan dalgalanma olağandır. Boyu ise ayakkabısız, topuklar, kalça ve sırt duvara değecek şekilde dik durarak ölçün. Muayenede boyunu “yaklaşık” söyleyen hastaların yarısında iki üç santimlik fark çıkar; bu da sonucu bir basamak kaydırabilir.

VKİ değerleri ne anlama gelir?

Yetişkinlerde vücut kitle indeksi altı aralıkta değerlendirilir. Aralıkların sınırları kadınlar ve erkekler için aynıdır.

Bu sınırlar Avrupa kökenli toplumlardan elde edilen verilere dayanır. Asya kökenli kişilerde aynı vücut kitle indeksinde daha fazla iç yağ bulunduğu için bazı kılavuzlar fazla kilonun 23’ten, obezitenin 27,5’ten başladığını kabul eder.

Boyunuza göre ideal kilo tablosu

“Kaç kilo olmalıyım?” sorusunun tek bir cevabı yoktur; her boy için sağlıklı sayılan bir aralık vardır. Aşağıdaki tablo, vücut kitle indeksini 18,5 ile 24,9 arasında tutan kilo aralığını gösteriyor. Tablodaki boyların arasında kalıyorsanız yukarıdaki araç size kesin aralığı verir.

Aralığın genişliği dikkat çekicidir: 165 santimetre boyundaki biri için on yedi kiloluk bir fark var. Bu yüzden “ideal kilo” tek bir rakam değil, kemik yapınıza, kas kütlenize ve yaşınıza göre bu aralığın neresinde rahat ettiğinizdir.

Vücut kitle indeksi neyi göstermez?

VKİ yalnızca toplam ağırlığa bakar; o ağırlığın yağdan mı, kastan mı, kemikten mi geldiğini ayırt etmez. Bu yüzden bazı gruplarda yanıltıcıdır ve muayenede her zaman başka ölçümlerle birlikte değerlendirilir.

Düzenli ağırlık çalışan bir erkek, kas kütlesi yüzünden “fazla kilolu” çıkabilir ama yağ oranı düşüktür. Tersine, hiç spor yapmayan ince yapılı biri normal aralıkta olsa da karın içi yağı yüksek olabilir. Halk arasında “zayıf şişman” denen bu durum, liposuction muayenelerinde sık karşılaştığımız bir tablodur. Altmış beş yaş üstünde kas kütlesi azaldığı için biraz daha yüksek değerler olağan sayılır. Hamilelikte vücut kitle indeksi hesaplanmaz; gebelik öncesi değer esas alınır. On sekiz yaşın altında ise değer, yaşa ve cinsiyete göre hazırlanmış persentil eğrileriyle yorumlanır; yetişkin tablosu çocuklarda kullanılmaz.

Bel çevresi: VKİ’nin eksik bıraktığı ölçü

Yağın nerede biriktiği, ne kadar olduğundan daha önemlidir. Karın bölgesinde, iç organların etrafında biriken yağ, kalça ve uyluklardaki yağa göre şeker hastalığı ve kalp damar hastalıklarıyla çok daha güçlü ilişkilidir. Bunu en kolay gösteren ölçüm bel çevresidir.

Kadınlarda 80 santimetrenin, erkeklerde 94 santimetrenin üzerindeki bel çevresi artmış risk; kadınlarda 88, erkeklerde 102 santimetrenin üzeri belirgin risk olarak kabul edilir. Daha da pratik bir kural var: Bel çevreniz boyunuzun yarısını geçmemeli. Bel/boy oranı 0,5’in altındaysa iyi, 0,5 ile 0,6 arasındaysa dikkat, 0,6’nın üzerindeyse yüksek risk anlamına gelir. Hesaplama aracına bel çevrenizi de yazarsanız bu oranı sizin için hesaplar.

Yüksek vücut kitle indeksi sağlığı nasıl etkiler?

VKİ yükseldikçe tip 2 diyabet, yüksek tansiyon, kolesterol yüksekliği, uyku apnesi, yağlı karaciğer, diz ve bel ağrıları belirgin biçimde artar. Bunlar uzun vadede ortaya çıkan sorunlardır ama bir de ameliyat masasında hemen kendini gösteren tarafı vardır: Anestezide hava yolunu yönetmek zorlaşır, pıhtı riski yükselir, yara iyileşmesi yavaşlar.

İyi haber şu: Fazla kilolu ya da obez bir kişinin kilosunun yüzde beşi ile onunu vermesi bile tansiyonu, kan şekerini ve kolesterolü ölçülebilir biçimde düzeltir. Yani hedef, tek seferde “ideal kiloya” inmek değil; sağlığı belirgin biçimde iyileştiren ilk beş on kiloyu vermektir.

Estetik cerrahide vücut kitle indeksi neden bu kadar önemli?

Liposuction, karın germe, kol ve bacak germe gibi vücut şekillendirme ameliyatlarında vücut kitle indeksi hem güvenliği hem sonucu belirler. Kendi pratiğimizde şu çerçeveyle çalışıyoruz:

Karın germe ameliyatının nasıl yapıldığını, Op. Dr. Bilgehan Aydın’ın anlatımıyla kısa videoda izleyebilirsiniz:

Sağlıklı vücut kitle indeksine nasıl ulaşılır?

Ameliyat öncesi kilo vermek isteyen hastalarımıza verdiğimiz tavsiye basittir ama uygulaması sabır ister: Haftada yarım ile bir kilo, yani ayda iki ile dört kilo. Daha hızlı verilen kilo büyük ölçüde su ve kastır, geri gelmesi de hızlıdır. Ameliyattan hemen önce yapılan şok diyetler ise vücudu protein açısından yoksul bırakır ve yara iyileşmesini yavaşlatır.

İşe yarayan şeyler bellidir: Tabağın yarısını sebzeyle doldurmak, her öğünde protein almak, şekerli içecekleri bırakmak, günde yedi sekiz bin adım atmak ve yedi saatten az uyumamak. Kilo verildikten sonra o kiloyu üç ile altı ay korumak, ameliyat sonucunun kalıcı olması için en az kilo vermek kadar önemlidir. Liposuction sonrasında da kilo korunursa sonuç yıllarca sürer; bunu liposuction sonrası iyileşme sürecini anlattığımız yazıda ayrıntılı ele aldık.

Sık sorulan sorular