Bijna iedereen die een borstvergroting overweegt, heeft van iemand in haar omgeving dezelfde zin gehoord: “Protheses moeten elke tien jaar vervangen worden.” Die is zo wijdverbreid dat patiënten naar het consult komen met zorgen, niet over de operatie, maar over de tweede, tien jaar later. Vrouwen die jaren geleden zijn geopereerd, bellen met dezelfde angst: “De mijne zijn negen jaar oud, lopen ze af?” In dit artikel leggen we uit waar dat gerucht vandaan komt, hoelang protheses werkelijk meegaan en wanneer vervanging echt nodig is.
Hebben siliconenprotheses een houdbaarheidsdatum?
Kort antwoord: nee. De siliconenprotheses die vandaag worden gebruikt, hebben geen houdbaarheidsdatum, en er bestaat geen regel die zegt dat ze elke tien jaar moeten worden vervangen. De toonaangevende fabrikanten geven levenslange garantie op structurele problemen zoals scheuren. Zolang een prothese geen problemen geeft, kan ze blijven zitten; we hebben patiënten die al twintig of vijfentwintig jaar probleemloos met dezelfde protheses leven.
Waar komt die tienjaarsmythe dan vandaan? Er zijn twee bronnen. De eerste zijn de protheses uit de jaren negentig. De dunwandige protheses met vloeibare gel van toen scheurden inderdaad vaker, en patiënten van die generatie kregen het advies om ze periodiek te vervangen. De tweede is een waarschuwing die de Amerikaanse toezichthouder FDA al jaren herhaalt: “Borstprotheses zijn geen hulpmiddelen voor het leven; hoe langer u ze draagt, hoe groter de kans op complicaties.” Die zin klopt, maar hij zegt niet “vervang ze na tien jaar”. In de loop der tijd zijn de twee in de volksmond door elkaar gaan lopen en tot een kalender geworden.
Wat zeggen de echte cijfers?
Eerlijk is eerlijk: de cijfers zeggen ook niet “nooit aankomen”. Volgens de langetermijnstudies van de grote fabrikanten ondergaat tussen een kwart en een derde van de vrouwen met een esthetische borstvergroting binnen de eerste tien jaar om een of andere reden een tweede operatie. Het percentage verschilt per merk en per studie. Maar het cruciale punt is dit: een groot deel van die operaties vindt niet plaats omdat de prothese defect is, maar omdat de voorkeur van de patiënt is veranderd. Vrouwen die groter of kleiner willen, en vrouwen die na een zwangerschap een lift toevoegen, zitten allemaal in dat cijfer.
“Een derde wordt binnen tien jaar opnieuw geopereerd” lezen als “bij een derde scheurt de prothese binnen tien jaar” is dus onjuist. De juiste lezing is dat de overgrote meerderheid van de vrouwen in tien jaar niet aan haar protheses komt, en dat de rest een revisie ondergaat, meestal uit eigen keuze en soms om een medische reden.
Situaties die vervanging vereisen
De beslissing om te vervangen wordt genomen op basis van bevindingen, niet op basis van de kalender. Laten we de redenen die we in de spreekkamer het vaakst zien een voor een doornemen.
Op de eerste plaats staat kapselcontractuur. Het lichaam wikkelt een dun vlies om elk vreemd voorwerp dat erin wordt geplaatst, ook om een prothese. Dat is normaal en wordt meestal niet opgemerkt. Bij sommige patiënten verdikt en verschrompelt dat vlies echter en knelt het de prothese af. De borst wordt hard, trekt omhoog, en in gevorderde stadia doet ze pijn en vervormt ze. In lichte stadia volgen we het; in gevorderde stadia moet het kapsel worden verwijderd en de prothese vernieuwd.
Ten tweede: scheuren. Bij protheses van de oude generatie viel een scheur meteen op, omdat de gel zich verspreidde. De huidige cohesieve gelprotheses behouden hun vorm, ook als ze scheuren; we noemen dat een “stille ruptuur”. De patiënt voelt niets, de borst ziet er hetzelfde uit, maar de integriteit van het omhulsel is weg. Daarom zijn beeldvormende controles belangrijk. Een vastgestelde scheur is geen spoedgeval, maar vraagt wel om vervanging binnen een redelijke termijn.
De derde reden is rippling, waarbij de prothese door de huid voelbaar wordt. Vooral bij slanke patiënten met dun weefsel kunnen de randen van de prothese zichtbaar of voelbaar worden naarmate het borstweefsel in de loop der jaren dunner wordt. Dit is geen medisch probleem, maar als het esthetisch stoort, komen lipofilling, verplaatsing onder de spier of een ander prothesetype in beeld.
Een andere is verplaatsing. Een prothese kan na verloop van tijd zakken, naar buiten draaien, of de twee protheses kunnen naar elkaar toe kruipen op de middellijn. Meestal is de prothese zelf intact; het probleem zit in de pocket. De pocket wordt hersteld en de prothese wordt doorgaans tegelijk vernieuwd.
En de reden die we het vaakst zien maar waarover het minst wordt gesproken: de borst is veranderd, de prothese niet. Zwangerschap, borstvoeding, gewichtsschommelingen en de jaren veranderen het borstweefsel. De prothese blijft op haar plaats terwijl het weefsel erboven uitzakt, en de borst lijkt “gezakt”. De prothese mankeert hier niets; de oplossing is een lift, en de prothese wordt daarbij meestal ook vernieuwd, want een tien jaar oude prothese laten zitten terwijl het operatiegebied al open is, heeft weinig zin.
Hoe weet u of er een probleem is?
Er zijn tekenen die u zelf kunt opmerken: een borst die harder wordt dan de andere, een vormverandering, omhoogtrekken, plotselinge zwelling, nieuwe pijn of een branderig gevoel rond de prothese, rippling in het bovenste deel van de borst. Merkt u een daarvan op, kom dan zonder te wachten voor onderzoek.
Maar een stille ruptuur geeft, zoals de naam zegt, geen klachten. Daarom raden we regelmatige beeldvorming aan, ook zonder klachten. Het huidige advies van de FDA voor siliconengelprotheses is een eerste controlescan vijf tot zes jaar na de operatie, daarna elke twee tot drie jaar. Er zijn twee methoden: echografie en MRI. Echografie is snel, goedkoop en in de meeste gevallen voldoende; bij een verdachte bevinding of wanneer een definitiever antwoord nodig is, stappen we over op MRI. MRI blijft de betrouwbaarste methode om een scheur op te sporen.
Nog iets: een prothese staat borstkankerscreening niet in de weg. Een mammografie kan gewoon; u hoeft de laborant alleen te vertellen dat u protheses hebt, omdat er dan extra opnamen in speciale posities worden gemaakt. Laat uw screeningsprogramma na uw veertigste niet verwateren vanwege de protheses.
Oppervlaktetype en een zeldzaam risico dat u moet kennen
Op basis van het oppervlak worden protheses onderverdeeld in glad en getextureerd. Het getextureerde oppervlak werd jarenlang veel gebruikt omdat het de prothese helpt op haar plaats te blijven. In 2019 werden bepaalde producten van de markt gehaald vanwege een zeldzaam type lymfoom dat in verband werd gebracht met een specifiek, grof getextureerd oppervlak. Deze ziekte is uiterst zeldzaam en presenteert zich meestal jaren na de operatie als een plotselinge vochtophoping en zwelling in één borst. Vroeg ontdekt wordt ze grotendeels behandeld door prothese en kapsel te verwijderen.
We schrijven dit niet om paniek te zaaien, maar om een praktische reden: als u het kaartje met het merk en serienummer van uw prothese hebt, bewaar het dan. Weten welk oppervlaktetype u hebt, maakt het voor ons makkelijker uw controlefrequentie te bepalen. Hebt u het kaartje niet, dan kunt u het dossier opvragen bij de instelling waar u bent geopereerd. Een probleemloze getextureerde prothese alleen om deze reden verwijderen wordt niet aangeraden; opvolging volstaat.
Gewoonten die de levensduur van een prothese verlengen
Voor de prothese zelf kunt u weinig doen, maar voor het weefsel eromheen wel. Een stabiel gewicht vertraagt het verschuiven en uitzakken van het borstweefsel over de prothese. Een sportbeha met hoge ondersteuning tijdens het sporten, vooral bij hardlopen en springen, voorkomt dat de pocket wijder wordt. Roken wordt gerekend tot de factoren die het risico op kapselcontractuur verhogen; een reden te meer om te stoppen. En het belangrijkste: sla de jaarlijkse controle niet over. De meeste problemen worden met een kleine ingreep opgelost als ze vroeg worden ontdekt, en worden een grote operatie als ze laat worden ontdekt.
Is de vervangingsoperatie zwaarder dan de eerste?
Dit is de vraag waar patiënten het meest tegenop zien, en het antwoord is meestal geruststellend. Een eenvoudige vervanging, dus zonder kapselprobleem en waarbij alleen de prothese wordt vernieuwd, verloopt lichter dan de eerste operatie. We gaan door hetzelfde litteken, de pocket is al klaar, en omdat het weefsel al is opgerekt, zijn er minder spanning en minder pijn. Het herstel duurt meestal korter dan de eerste keer.
Moet het kapsel worden verwijderd, een lift worden toegevoegd of de pocket worden hersteld, dan wordt de ingreep groter en lijkt het herstel op dat van de eerste operatie. Sommige patiënten kiezen er op dat moment voor de protheses helemaal te laten verwijderen zonder nieuwe te plaatsen; ook dat is een geldige optie, en die kan zo nodig worden gecombineerd met lipofilling of een lift.
In plaats van samen te vatten zeggen we het zo: u hoeft geen notitie “protheses vervangen” in uw agenda te zetten voor over tien jaar. Wat u wel moet noteren is “één controle per jaar, eerste scan na vijf jaar”. Zolang er geen probleem is, blijven uw protheses bij u; en als er wel een komt, zijn precies die controles de manier om het vroeg te ontdekken.